Cho vay ngang hàng Trung Quốc: từ 5.000 nền tảng về 0 và bài học cho Việt Nam

Trung Quốc từng có khoảng 5.000 nền tảng cho vay ngang hàng ở thời điểm đỉnh, và đến giữa tháng 11/2020 con số này về 0, theo cơ quan quản lý ngân hàng nước này (CBIRC). Tính đến tháng 8/2020, nhà đầu tư còn khoảng 800 tỷ nhân dân tệ (khoảng 115 tỷ USD) chưa được trả. Nhiều nền tảng hóa ra là mô hình Ponzi lấy tiền người sau trả người trước. Đây là lý do Việt Nam chọn cách thử nghiệm có kiểm soát với hạn mức thấp ngay từ đầu (cập nhật tháng 10/2026).

Dòng thời gian: P2P Trung Quốc từ bùng nổ đến biến mất

P2P Trung Quốc đi hết vòng đời trong khoảng 13 năm. Phần lớn thời gian đầu thị trường gần như không có quy định riêng.

Vụ lớn nhất trong giai đoạn này là Ezubao, huy động 59,8 tỷ nhân dân tệ của khoảng 900.000 người. Toàn bộ câu chuyện có ở bài vụ Ezubao.

5 nguyên nhân khiến P2P Trung Quốc sụp đổ

Các nền tảng không sụp đổ chỉ vì người vay không trả. Nguyên nhân sâu hơn nằm ở việc nhiều nền tảng đã rời bỏ vai trò trung gian để hoạt động như một ngân hàng không giấy phép.

1. Nền tảng tự giữ tiền. Tiền nhà đầu tư dồn vào quỹ chung do nền tảng quản lý, rồi được dùng tùy ý. Khi có vấn đề, không ai biết tiền thật nằm ở đâu.
2. Hứa lợi nhuận cố định và bảo lãnh vốn. Ezubao mời chào 9-14,6%/năm, cao hơn nhiều so với gửi ngân hàng. Lời hứa này buộc nền tảng phải trả lãi kể cả khi người vay không trả.
3. Khoản vay không có thật. Để huy động thêm tiền, nhiều nền tảng đăng khoản vay ảo. Tiền người sau dùng để trả người trước, đúng mô hình Ponzi.
4. Quy định đến muộn. Quy định tạm thời đầu tiên chỉ ra đời năm 2016, khi thị trường đã có hàng nghìn nền tảng và dư nợ khổng lồ.
5. Rút tiền ồ ạt làm sụp dây chuyền. Khi một vài nền tảng ngừng trả, nhà đầu tư hoảng loạn rút ở nơi khác, đẩy cả những nền tảng còn khỏe vào cảnh mất thanh khoản.

Cơ chế "lấy tiền người sau trả người trước" này không chỉ có ở P2P. Nó giống hệt cách nhiều dây hụi bị vỡ, xem cho vay ngang hàng giống chơi hụi ở điểm nào.

Việt Nam đang chặn từng lỗ hổng như thế nào?

Nghị định 94/2025/NĐ-CP và các quyết định của Ngân hàng Nhà nước được thiết kế để tránh lặp lại kịch bản Trung Quốc. Đối chiếu cụ thể như sau:

Đến tháng 7/2026, Việt Nam đã có 19 hồ sơ đăng ký thử nghiệm nhưng chưa hồ sơ nào được chấp thuận. Chi tiết ở bài cho vay ngang hàng có hợp pháp không và bài hạn mức cho vay ngang hàng.

Rủi ro nào vẫn còn với người Việt?

Quy định chặt chỉ bảo vệ bạn khi bạn dùng đúng nền tảng nằm trong sandbox. Những rủi ro sau vẫn còn nguyên:

• App ngoài sandbox tự xưng P2P vẫn có thể huy động tiền và hứa lợi nhuận cố định.
• Mô hình cũ trước 2025: cuối năm 2022, VO247 và Fiin Credit lần lượt tạm ngừng cho nhà đầu tư rút tiền. Xem vụ VO247 khóa rút tiền.
• Người vay vẫn có thể vỡ nợ, và người cho vay vẫn không có bảo hiểm tiền gửi.

Theo đánh giá VayNao, bài học quan trọng nhất từ Trung Quốc dành cho nhà đầu tư cá nhân là: lãi càng cao và càng đều đặn bất thường thì càng cần hỏi tiền thật đang nằm ở đâu. Trước khi rót tiền, đọc đầu tư cho vay ngang hàng có nên không và ai giữ tiền khi vay hoặc cho vay ngang hàng.

Bài viết liên quan:

• Vụ Ezubao: nền tảng cho vay ngang hàng biến thành Ponzi
• Cho vay ngang hàng (P2P lending) là gì?
• Chọn gửi tiết kiệm hay đầu tư cho vay ngang hàng?

Nguồn tham khảo:

• Caixin Global - China's 3-year crackdown leaves just 3 P2P lenders standing - truy cập 14/10/2026
• Bloomberg - China's peer-to-peer lending purge leaves $115 billion in losses - truy cập 14/10/2026
• FinTech Futures - China culls almost 6,000 P2P lenders in industry crackdown - truy cập 14/10/2026
• China Change - The basics of China's P2P lending bust - làn sóng sụp đổ năm 2018 - truy cập 14/10/2026
• China Digital Times - Defrauded P2P investors protest quashed in Beijing - truy cập 14/10/2026
• CMS - China seeks to regulate P2P lending with comprehensive measures - quy định tạm thời 8/2016 - truy cập 14/10/2026
• KrASIA - Investors in Ponzi scheme Ezubao finally get 35% of their money back - truy cập 14/10/2026

Lưu ý: Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo, cập nhật lần cuối 14/10/2026, không phải tư vấn pháp lý hay tư vấn đầu tư. Số liệu về Trung Quốc lấy từ báo chí quốc tế, có thể khác nhau giữa các nguồn.